Iedereen racist. De multiculturele droom ontleed.

  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/modules/node/views_handler_filter_node_status.inc on line 13.
  • strict warning: Declaration of views_plugin_style_default::options() should be compatible with views_object::options() in /home/hvv1b/public_html/sites/all/modules/views/plugins/views_plugin_style_default.inc on line 24.
Non-fictieNon-fictie
boek-afbeelding: 
Auteur: 
Alain Van Hiel
Uitgeverij: 
Lannoo Campus, 2016
ISBN: 
9789401435383

Na de psychiater Dirk De Wachter en de psychoanalyticus Paul Verhaeghe  buigt nu ook sociaal-psycholoog Alain Van Hiel zich over de (moeilijke) relatie tussen mens en maatschappij.
In zekere zin heeft deze sociaal-psycholoog het moeilijker dan de beide anderen omdat hij niet echt kan terugvallen op individuele, klinische praktijkervaring. Hij moet zich vooral beroepen op indirecte informatiebronnen zoals historische situaties (dikwijls in verre landen zoals de USA), op getuigenissen, bevragingen en – gelukkig – hier en daar een experiment.

Vanuit zijn invalshoek, de sociale psychologie dus, tracht de auteur een analyse te maken van een aantal fenomenen die de laatste jaren prominent aanwezig zijn in het maatschappelijk debat: namelijk onverdraagzaamheid, vooroordeel, discriminatie en dergelijke, gerelateerd aan racisme - tegen een achtergrond van de problematiek van het multiculturalisme.

De titel van het boek zet onmiddellijk de toon. De basisstelling van zijn studie luidt: Iedereen is racist. Of we dat graag horen of niet, of we ermee akkoord gaan of niet, volgens hem hebben we hier te maken ‘met de aard van het beestje’.

De mens is een sociaal dier, een groepsdier. Dit heeft de evolutie van de mens als species ongetwijfeld positief beïnvloed. Op niveau van het inter-groepsgebeuren is dat minder absoluut te stellen. Behoren tot een groep brengt allerlei voordelen maar voor diegenen die niet tot de in-groep behoren is dat minder het geval. Het tegendeel dikwijls waar: groepen mensen moeten dikwijls helemaal niet van elkaar weten, vijandigheid is schering en inslag.

De auteur onderbouwt deze stelling aan de hand van een aantal sociaal-psychologische studies, waaronder natuurlijk het Milgram-experiment, maar hij vermeldt ook een aantal andere, op dezelfde leest geschooide studies.

Daarnaast gaat de auteur op zoek naar voorbeelden, studies en experimenten die deze basisstelling nuanceren. Hij probeert consequent telkens de verschillende kanten te belichten en verschillende interpretaties te exploreren. Eenvoudig is dit geenszins - het is eerder op eieren lopen, want deze onderwerpen worden zoals de auteur vaststelt ‘te vaak gepolitiseerd’.

Speciale aandacht schenkt hij aan het fenomeen racisme. Racisme was en is erg aanwezig en dit onder verschillende vormen gaande van ‘grof racisme’ over ‘heimelijk racisme’  tot ‘onbewust racisme’. Op de koop toe is racisme niet unilateraal maar hebben we bijna steeds te maken met ‘wederzijds racisme’. De auteur merkt ook op dat racisme niet uitsluitend aanwezig is bij personen met een ‘rechts gedachtegoed’ maar dat ook ‘linkse rakkers’ er niet vrij van zijn.

Vervolgens laat de auteur zijn sociaal-psychologisch licht schijnen op een aantal realiteiten van onze hedendaagse maatschappij: multiculturalisme, diversiteit / superdiversiteit, identiteit, sociaal weefsel, gettovorming... en last but not least het thema van de migratie, dat uitvoerig behandeld wordt.

Het lijkt wel erg frustrerend: de wetenschap kan thans vrij correct de vinger op de wonde(n) leggen en de vastgestelde fenomenen analyseren. Maar bij de diagnose van een gecompliceerde, meerdimensionale oorzakelijkheid mag men geen eenvoudige remedie verwachten. ‘Er bestaat geen toverstokje’, zegt Van Hiel. Verder dan een aantal hoopgevende succesgevallen en het voorzichtig aanreiken van een aantal ‘sleutels’ (zowel van linkse als van rechtse signatuur) komt de auteur niet.
Voor diegene die niet alleen het fenomeen racisme wil onderzoeken maar het ook wil bestrijden en ombuigen, is er dus een pak werk aan de winkel.

Voor iedereen die geïnteresseerd is (of geëngageerd) in het begrijpen en bestieren van onze ‘gemeenschap’, vormt dit boek een interessante aanvulling bij wat Dirk De Wachter en Paul Verhaeghe ons reeds leerden.

 

Dirk De Schrijver